Besmettelijke nodulaire dermatose (Lumpy skin disease, LSD)
Sinds de zomer van 2025 komt Lumpy skin disease (LSD) dichterbij. Na een eerste uitbraak op een rundveebedrijf in Sardinië in juni van dat jaar werd de ziekte niet veel later ook vastgesteld in Frankrijk. Sindsdien zijn er zowel in Sardinië, Italië als Frankrijk meerdere uitbraken bevestigd.
Besmettelijke nodulaire dermatose of Lumpy skin disease wordt veroorzaakt door een bijzonder resistent capripoxvirus en treft vooral runderen. De ziekte valt op door het verschijnen van uitwendig zichbare nodules op de huid en slijmvliezen en heeft een economische impact omwille van productieverliezen. Lumpy skin disease is geen zoönose en is dus niet gevaarlijk voor mensen.
Besmettingsroute
Het virus wordt voornamelijk via vectoren overgedragen (stekende vliegen, bloedzuigende insecten, teken en dazen), maar besmetting via besmet speeksel of door rechtstreeks contact is volgens de theorie ook mogelijk. Het virus wordt door besmette dieren uitgescheiden via neusuitvloeiing, speeksel, melk en sperma. Vooral (melkproducerende) runderen lopen risico. Kleine herkauwers zijn weinig gevoelig, maar vormen wel een reservoir waarin het virus zich kan vermenigvuldigen. Omdat vectoren een belangrijke rol spelen in de overdracht, vinden uitbraken meestal plaats in vochtige gebieden of tijdens de warme en natte periodes van het jaar (einde zomer of begin herfst).
Symptomen
De ziekte kan in verschillende gradaties voorkomen. Hieronder worden de meest courante symptomen beschreven.
- Hoge koorts die lang aanhoudt
- Gedaalde melkproductie
- Vermageren, gedaalde eetlust
- Mastitis
- Onvruchtbaarheid bij stieren
- Oog- en neusvloei
- Conjunctivitis
- Vergrootte lymfeklieren
- Rechtop staan van de haren en ontstaan van typische nodules (eerst kleiner en zacht, nadien groter en hard en omringd door een groef). De nodules zijn vooral zichtbaar op de kop, de ledematen, de nek en de uier. In sommige gevallen zijn de nodules ook aanwezig op de slijmvliezen. De nodules verharden, drogen uit en vallen na enkele weken af.
- Onderhuids oedeem, oedeem op de uier
Bij een meer ernstige vorm kunnen secundaire infecties en complicaties optreden en is sterfte mogelijk, maar ook een goedaardige/latente vorm kan voorkomen. In dat laatste geval zijn de symptomen mild en genezen eventuele nodules snel.
Wanneer een kudde voor het eerst in contact komt met het virus, kan het aantal zieke dieren oplopen tot 80%. Bij heel ernstige uitbraken kan het aantal dieren dat sterft hoog zijn.
Diagnose
De diagnose kan op verschillende manieren gesteld worden:
- (Histo)pathologisch
- Verzamel hiervoor bij voorkeur knobbels of ontstoken huiddelen.
- Elektronenmicroscopie
- PCR- en ELISA-testen bestaan eveneens
Preventie en behandeling
Een snelle detectie is belangrijk om de verspreiding van de ziekte tegen te gaan. In de besmette Europese gebieden (Frankrijk, Italië, Sardinië) zijn vaccinatieprotocols uitgewerkt om de verspreiding tegen te houden, maar import uit deze gebieden is een groot risico en moet vermeden worden!
Er zijn wereldwijd 3 levend verzwakte vaccins op de markt met de juiste virusstam. Momenteel hebben deze vaccins geen vergunning voor de Belgische makrt, maar België zoekt, samen met verschillende andere lidsaten, naar een manier om op korte termijn over voldoende vaccin te kunnen beschikken.
Dieren die een besmetting hebben doorgemaakt, hebben immuniteit opgebouwd die minstens 18 maanden aanhoudt.
Wettelijk kader
Lumpy skin disease is volgens de Europese wetgeving een categorie A-ziekte. Lidstaten zijn dus verplicht om de ziekte te bestrijden. Bijgevolg is Lumpy skin disease een aangifteplichtige ziekte.