Abortus bij herkauwers: Europees onderzoek brengt oorzaken en diagnostiek in kaart
Een verwerping op je bedrijf roept vragen op over de oorzaak, de risico’s voor andere dieren en de nodige maatregelen. Om hier meer inzicht in te krijgen, werkte DGZ binnen het Europese project Q-NET-ASSESS mee aan onderzoek naar abortusdiagnostiek bij runderen, schapen en geiten. De resultaten tonen welke ziekteverwekkers werden gevonden en waarom een gezamenlijke interpretatie van de bevindingen belangrijk is.
Waarom is onderzoek naar een verwerping belangrijk?
Een verwerping heeft gevolgen die verder gaan dan het verlies van een foetus. Ook een lagere melkproductie bij het moederdier en extra kosten voor diergeneeskundige zorg of het opnieuw drachtig krijgen van het dier kunnen een rol spelen. Bij runderen kan ook de tussenkalftijd oplopen.
Bij een besmettelijke oorzaak kunnen meerdere dieren getroffen worden. Sommige ziekteverwekkers vormen ook een risico voor de mens, zoals Coxiella burnetii, de verwekker van Q-koorts, en Chlamydia abortus. Onderzoek naar de oorzaak van de abortus is daarom belangrijk voor de verdere aanpak.
Toch blijft die oorzaak vaak onduidelijk. Bovendien pakken Europese landen abortusonderzoek verschillend aan: ze onderzoeken niet altijd dezelfde monsters en ziekteverwekkers en registreren hun resultaten op een andere manier. Dat maakt het moeilijk om gegevens te vergelijken en ontwikkelingen over de landsgrenzen heen op te volgen.
Welke gegevens werden onderzocht?
Onderzoekers uit België, Frankrijk, Duitsland, Spanje, Nederland en het Verenigd Koninkrijk bundelden bestaande onderzoeksgegevens over verwerpingen bij runderen, schapen en geiten uit de periode 2022–2024. Ze brachten ook in kaart hoe elk land de monsterinzending, het laboratoriumonderzoek, de financiering en de rapportering organiseert.
Voor België werden gegevens van DGZ, ARSIA en Sciensano samengebracht. De onderzoekers bekeken welke ziekteverwekkers werden aangetoond en in hoeverre die ook als oorzaak van de verwerping konden worden aangewezen. Daarnaast onderzochten ze waar de verschillende werkwijzen een gezamenlijke interpretatie bemoeilijken.
Welke ziekteverwekkers kwamen naar boven?
In de verschillende landen werden grotendeels dezelfde belangrijke ziekteverwekkers aangetoond:
- Bij runderen behoorden onder meer de parasiet Neospora caninum en de bacteriën Salmonella en Trueperella pyogenes tot de regelmatig vastgestelde kiemen.
- Bij schapen en geiten speelden onder andere het schmallenbergvirus, Chlamydia abortus, Toxoplasma gondii en Coxiella burnetii, de verwekker van Q-koorts, een rol.
Welke kiemen het vaakst werden gevonden, verschilde per land en diersoort.
Is een aangetoonde kiem ook de oorzaak van verwerping?
Een aangetoonde kiem is niet automatisch de oorzaak van de verwerping. Daarvoor moeten de bevindingen samen worden beoordeeld. Zijn er bijvoorbeeld letsels in de foetus of nageboorte die passen bij de aangetoonde kiem? Dat onderscheid tussen het aantonen van een ziekteverwekker en het vaststellen van de oorzaak is essentieel bij de interpretatie van een onderzoeksresultaat.
Wat leren de Belgische resultaten ons?
De Belgische gegevens omvatten bijna 20.000 onderzochte verwerpingen uit de periode 2022-2024. Volgens de studie werd bij ongeveer 55% een mogelijke oorzakelijke ziekteverwekker gevonden. Dat betekent dus niet dat bij al die verwerpingen de oorzaak definitief werd bevestigd.
- Bij schapen was Coxiella burnetii de meest aangetoonde ziekteverwekker die verwerping kan veroorzaken, gevolgd door andere bacteriën en T. gondii. Het schmallenbergvirus was bij schapen het belangrijkste aangetoonde virus dat verwerping kan veroorzaken en werd voornamelijk in 2022 vastgesteld.
- Bij geiten waren Coxiella burnetii, Listeria spp. en T. gondii de belangrijkste ziekteverwekkers die met verwerping in verband werden gebracht.
- Bij runderen behoorden Trueperella pyogenes en andere bacteriën tot de vaakst aangetoonde bacteriële ziekteverwekkers die verwerping kunnen veroorzaken. Ze werden aangetoond in ingezonden abortusmateriaal. Neospora caninum was de belangrijkste parasitaire ziekteverwekker. In 2024 was het blauwtongvirus de belangrijkste virale oorzaak van verwerping bij runderen in België.
Hoe kan abortusonderzoek in Europa beter worden afgestemd?
De onderzoekers stellen een stapsgewijze aanpak voor om abortusonderzoek en rapportering beter op elkaar af te stemmen. Daarbij staan drie prioriteiten centraal:
- Gemeenschappelijke afspraken over de interpretatie van resultaten;
- Een duidelijk onderscheid tussen een aangetoonde kiem en een bevestigde oorzaak;
- Het systematischer bundelen en delen van gegevens.
Ook veranderingen doorheen de tijd blijven belangrijk. Opvallende stijgingen, nieuwe ziektebeelden of een toename van onverklaarde verwerpingen kunnen aanleiding geven tot verder onderzoek.
Wat kunnen veehouder en dierenarts doen bij een verwerping?
Neem als veehouder bij een verwerping contact op met je dierenarts en bespreek het inzenden van de foetus én de nageboorte. Beide leveren belangrijke informatie om de oorzaak te helpen achterhalen. Waardevol abortusonderzoek begint bij een correcte monstername en een volledig en correct ingevuld aanvraagformulier.
Vragen of meer informatie?
Heb je vragen over onze deelname aan dit project of wil je meer informatie over abortusonderzoek? We helpen je graag verder via helpdesk@dgz.be of via het nummer 078 05 05 23.